Tegen de muur

In de serie Denken in Tijden van Corona gaat het vandaag over De Muur.

Berlijn, 1975

Ien van de Heuvel (1927-2010) was een Rooie Vrouw, Eerste Kamer-lid voor de PVDA en later voorzitter van die Partij. In 1975 leidde zij een bezoek met partijleden aan de DDR (de Deutsche Demokratische Republik; voor wie er nooit geweest is: misschien alleen bekend van de film Das Leben der Anderen, 2006).

Natuurlijk werd ook de Berlijnse Muur bezocht. Bij terugkomst deed Ien haar beruchte uitspraak ‘De Muur is historisch noodzakelijk’. Ook ik meen me dit nog goed te herinneren. Maar…

“Er ging een schok van herkenning door ons heen.” schrijft Hans Renner in mei 2008 in een artikel in de Groene Amsterdammer dat gaat over de Praagse lente van 1968. Renner was in 1968 student aan de Karels Universiteit in Praag, maar vertrok in september van dat jaar naar Nederland, zodat ik hem tijdens mijn vele bezoeken aan die Praagse universiteit in latere jaren daar nooit heb kunnen ontmoeten. Ik maakte er kennis met de Jakobsladder die als personenlift in het hoofdgebouw aan Karlovo Namesti dienst deed.

“Wij leerden namelijk”, schrijft Renner, “op de communistische scholen dat deze antifascistische Schutzwall noodzakelijk was in de strijd voor vrede en tegen het West-Duitse revanchisme en het Amerikaanse imperialisme.”

In 2010 schreef de Volkskrant naar aanleiding van het overlijden van de Rooie Vrouw:

In 1975 kwam ze ongelukkig in het nieuws: ze leidde een PvdA-delegatie naar de DDR en deed na afloop van dat bezoek de uitspraak dat de Berlijnse muur historisch gezien juist was geweest. Nadat onder anderen partijleider Joop den Uyl de uitspraak feitelijk en politiek onverstandig had genoemd, nam ze haar woorden terug.”

De Wikipedia pagina over Ien van de Heuvel meldt dat het ANP, de Volkskrant, Renner en ook ik zich al die tijd vergist hebben. Het zou niet de voorzitter geweest zijn die deze historische uitspraak deed, maar delegatielid Jan Nagel, toen PVDA, later 50-plus, nu misschien 50-plusser. Maar wie het ook was, ik houd het op de voorzitter zelf, de uitspraak is gedaan:

De Berlijnse Muur is een historische noodzakelijkheid.”

Het is niet onbelangrijk dat de Berlijnse muur op het moment dat deze stelling, in 1975, betrokken werd een feit was. Diverse mensen waren al tegen dit feit aangelopen, hadden geprobeerd eromheen, of overheen te gaan. Anderen waren er onderdoor gegaan. Kortom de muur was een massief onontkoombaar historisch feit.

Hoe had Ien de uitspraak bedoeld? Wat wilde ze ermee zeggen? Was dit een simpele filosofische constatering, volgens de logica die zegt dat al wat is noodzakelijk is zoals het is. In die zin is de Berlijnse muur inderdaad een noodzakelijkheid waar geen speld tussen te krijgen is. Net als Auschwitz of de muur in Israel. Of bedoelde ze met dat “historische” iets meer dan een filosofisch inzicht uit te drukken? Koos ze daarmee, per slot was Ien een Rooie Vrouw, partij voor de lieden achter het Ijzeren Gordijn en vond ze de beslissing een Muur te bouwen tussen Oost en West een juiste beslissing. En had ze dus eigenlijk gezegd:

Het bouwen van De Berlijnse Muur was een juiste beslissing.”?

We kunnen ons de teleurstelling en de “schok van herkenning” bij Renner en al die anderen voorstellen toen ze de Rooie Vrouw dit hoorden zeggen na haar bezoek aan de DDR. Soms helpt het zaken te accepteren als je inzicht verschaft wordt in wat er achter zit. Hoe het tot stand is gekomen. Een recent voorbeeld…

Leeuwarden, 2020

Zoals bekend konden wegens Corona de voetbalcompetities niet worden uitgespeeld. Op het moment van afbreken van de competities in Nederland door de KNVB stond Cambuur stijf bovenaan in de eerste divisie. Bij deze stand zou volgens afgesproken promotie-degradatie-regels de club weer terugkeren in de eredivisie. Als dit de stand zou zijn nadat de competitie volgens plan was verlopen. Maar toen Corona roet in het eten gooide, moesten er nog negen rondes gespeeld worden. Wat te doen?

Diverse mogelijkheden dienen zich aan. Deze wellicht niet.

Parijs, 1650

Het is 1650 en we zijn in Parijs. Pascal en Fermat zijn bezig met hun geliefde dobbelspel als moeders Fermat de kroeg binnenkomt en komt melden dat het eten klaar is en dat het uit is met de pret. Oeps! Gehoorzaam als de heren waren besloten ze het spel te stoppen. Maar hoe nu de pot te verdelen in aanmerking nemend de stand van het spel nu het van hoger hand zo abrupt is afgebroken?

De rest is bekend. Christiaan Huijgens kwam na enig nadenken met een voor alle partijen bevredigende oplossing. Later zou hij zijn oplossing motiveren in wat het eerste leerboekje in de kansrekening werd: Van Reeckening in Spelen van Geluck.

Helaas. De KNVB besloot anders. Nadat ze de clubs had geraadpleegd besloot ze dat Cambuur en De Graafschap niet zouden promoveren en dat RKC en ADO niet zouden degraderen. Cambuur reageerde bij monde van de trainer Henk de Jong furieus. Dit was de grootste schande in de geschiedenis van de KNVB. Een alleszins begrijpelijke reaktie.

Cambuur en De Graafschap gingen in beroep maar de rechter stelde de KNVB in het gelijk. Volgens de rechter heeft het bestuur betaald voetbal van de KNVB correct gehandeld.

Wat was het motief van de rechter?

Het genomen besluit is niet zo onredelijk dat het teruggedraaid moet worden“, stelde de rechter.

De KNVB heeft met de rug tegen de muur een besluit moeten nemen. Ze moet rekening houden met alle clubs. Er zijn altijd clubs die pech hebben. Het is heel zuur voor Cambuur en De Graafschap, maar dat is onvoldoende om het besluit terug te draaien.”

Ik neem aan dat de redelijkheid van een besluit beoordeeld wordt op de redelijkheid van de motieven en de geldigheid van de argumenten die er voor door de KNVB gegeven zijn. Omdat volgens de rechter bij een ander besluit andere clubs zouden klagen, zag deze geen reden het besluit aan te vechten. Volgens de rechter was de KNVB slordig geweest in de communicatie naar de clubs toe (was er sprake geweest van een stemming, een raadpleging, of alleen een polsing bij de club voordat de uitkomst aan de kant werd geschoven?). Maar de KNVB had geen procedure fouten gemaakt.

In de kern is de situatie als volgt.

Autoriteit K staat met de rug tegen de muur en moet een keuze maken tussen alternatieven A en B. K kiest voor A en deelt dat betrokken partijen mee. Partij B voelt zich benadeeld en gaat naar de Rechter. De Rechter verklaart: als K voor B had gekozen had partij A geklaagd. K stond met de rug tegen de muur en moest beslissen. Ergo er is niks mee mee.

Het is alsof de rechter zegt er is een muur en de muur is een historisch feit. Jammer maar helaas, maar een feit is een feit. De rechter heeft met geen woord gerept over de redelijkheid van het besluit op grond van een analyse van de door de KNVB genoemde motieven en een afweging van alternatieven. Waarom niet?

Het antwoord is simpel: die motieven waren er niet. Nergens werd ook maar met een woord gerept over de motivatie van de KNVB voor de keuze die ze gemaakt had (tegen de opinie van de meerderheid van de clubs in, waar ze inderdaad formeel niet aan gehouden was). De directeur Eric Gudde stelde: er zijn in deze zaak alleen maar verliezers. Maar inzicht geven in hoe de KNVB tot juist dit besluit gekomen was; het zat er niet in. De KNVB bleef gesloten als de Berlijnse muur en deed geen enkele poging de redelijkheid van haar besluit inzichtelijk te maken.

Wat erger is: de rechter vond dat kennelijk ook niet nodig. Ze accepteerde het KNVB besluit als een historische noodzakelijkheid. Zo niet Welmoed.

De Friese Welmoed Sijtsma, de liefste NPO presentratice van het opinieprogramma Op1, opgegroeid in mijn geboorteplaats Leeuwarden, en wellicht deswegen een beetje meer betrokken bij het lot Cambuur aangedaan dan haar Twentse collega, stelde in het tv-programma waarin de zaak nabesproken werd dan eindelijk de vraag die gesteld moest worden en die niemand tot dan toe gesteld had: “Maar waarom heeft de KNVB nu juist deze beslissing geno…?

Helaas kon ze haar vraag naar de motivatie van de KNVB niet eens afmaken. Die werd overspoeld door het geleuter van de experts aan tafel. Was Welmoed wat minder lief en bescheiden geweest dan had ze de muur die de KNVB is misschien kunnen doorbreken en had het nog interessant kunnen worden. Het zit er niet in.

De KNVB blijft nog even het bolwerk waar achter op gronden waarover wij alleen kunnen speculeren besloten wordt over zaken betreffende de belangrijkste bijzaak in het leven. Laten we hopen op betere tijden.

Bliuw sterk en good goan!

Published by

admin

Rieks op den Akker was onderzoeker en docent kunstmatige intelligentie, wiskunde en informatica aan de Universiteit Twente. Hij is gepensioneerd.