Floortjes mediale wereld

“Zoveel schijn, zoveel zijn.” (G.W.F. Hegel)

Ik was nog jong toen ik op een afgetimmerd kamertje op de zolder van mijn ouders huis woonde. De wand waartegen mijn bed stond was behangen met een wonderlijk stippeltjesbehang. De kleine rode, groene en blauwe stippeltjes vormden een regelmatig lijnenpatroon op een roomkleurige ondergrond. Een saaier behang kan men zich niet voorstellen. Toch speelt dit behang een belangrijke rol in dit verhaal. Op een ochtend werd ik namelijk wakker zoals gewoonlijk met mijn neus op zo’n dertig centimeter van het behang. Toen ik mijn ogen opende hadden de gekleurde stippeltjes afstand genomen van het behang. Ze bevonden zich in een laag op zo’n vijf centimeter vóór het behang. Een wonderlijk fenomeen. Ik probeerde de stippen die zich vlak voor mijn gezicht bevonden te pakken door mijn hand voorzichtig achter de stippenlaag te bewegen. Maar zodra ik dat deed verdween deze laag onmiddellijk. De stippen zaten weer netjes op het behang. De ruimte tussen stippenlaag en behang was verdwenen. Zodra ik echter mijn hand terugtrok en op een bepaalde manier naar het behang keek traden de stippen weer op de voorgrond. Vele malen heb ik geprobeerd mijn hand tussen de beide lagen te houden. Zelfs toen ik me ervan overtuigd had dat hier sprake was van een schijnvertoning, dat het behang zich anders voordeed dan dat het werkelijk was, kon ik het soms, wanneer ik ‘s morgens wakker werd, niet laten nog eens te proberen of het toch niet mogelijk was mijn hand achter de stippenlaag te houden en er aantal te vangen. Het is me nooit gelukt.

Nu denk ik dat deze schijnvertoning tot de werkelijkheid behoort. Dat het fenomeen niet minder werkelijk is dan het stippeltjesbehang zelf. Wat dat laatste ook mag zijn.

Ik verliet het huis met het stippeltjesbehang om te gaan studeren in de grote stad. Ik denk nu dat de ervaring met het behang mij geholpen heeft om een aantal wonderlijke fenomenen te ‘begrijpen’. Of beter: te accepteren. Zoals het fenomeen dat licht zich nu eens als golf dan weer als stroom van deeltjes voordoet. Of het fenomeen waarvan ik tijdens het college kwantummechanica van Heisenberg vernam dat je niet tegelijk zowel de plaats als de snelheid van een object precies kunt meten. Nu denk ik dat dat logisch is. Snelheid is immers een eigenschap van beweging en een object dat beweegt bevindt zich juist niet op een plaats. Dat wist de oude Griek Zeno van Elea al. De mens is oud en vergeetachtig geworden. Veel nuttige informatie hebben we verzuimd over te dragen op de volgende generatie.

Op een dag vertrok ik met de Noorderzon naar Het Einde van de Wereld. Daar leefde ik alleen met mijn vrouw, mijn enige vriendin en vijand op een verder onbewoond eiland. We leefden van wat de natuur te bieden had en genoten van de rust om ons heen en in onze hoofden. Contact met de oude wereld hadden we niet. Tot op een dag een schip aan de horizon verscheen. Traag zagen we het schip groter worden waaruit we concludeerden dat het dichterbij kwam. Na een poosje legde het in de kleine baai bij onze steiger aan. Een blonde vrouw in een blauwe overal zette haar blote voeten op het warme zand. Ze maakte bij wijze van begroeting een diepe buiging. Toen ze naar ons op keek mompelde ze iets onverstaanbaars. Maar ik hoorde dat het Nederlands was. “Ik kan u niet goed verstaan” zei ik en wees op een blauw lapje stof dat haar mond en neus bedekte. Met elastieken om de oren werd het op de plek gehouden. Ze verwijderde het lapje stof en verontschuldigde zich: Oh sorry, en stelde zich voor: Ik ben Floortje. Is het okay als ik hier even aan land ga?

Wij vonden het goed. Het lapje stof noemde ze ‘mondkapje. Ze vertelde over een virus dat haar wereld in zijn greep had. Ze bracht het nieuws uit een andere wereld en vertelde over een pandemie. “Iedere dag worden de aantallen nieuwe besmettingen, ziekenhuisopnames en doden door de autoriteiten meegedeeld via de media. Ieder dag wordt besloten of nieuwe maatregelen nodig zijn. Soms moet iedereen binnen blijven. Soms vertellen de cijfers dat we elkaar weer mogen opzoeken, maar met niet meer dan drie tegelijk. Mondkapjes zijn verplicht om verspreiding van het virus tegen te gaan.” vertelde ze. “Maar het goede nieuws is: Trump heeft de verkiezingen verloren.” Wij hadden geen idee wie Trump was. Floortje was een medium. Ze stelde ons een wereld voor die ons zo vreemd voorkwam dat we het eerst niet konden geloven. We probeerden de vinger erachter te krijgen wat er werkelijk aan de hand was. Hoe konden we de wereld die dit medium ons schetste rijmen met onze werkelijkheid? Het medium hielp ons niet bij het vinden van een antwoord op die vraag. Als we haar een vraag stelden was ze plotseling verdwenen. Om even later weer te verschijnen.

Toen ik weer bij bewustzijn kwam en mijn ogen opende lag ik met mijn neus zo’n dertig centimeter van het stippeltjesbehang. De stippeltjes zweefden voor de wand. Ik probeerde met mijn hand erachter te komen, maar zodra ik dat probeerde hadden ze zich weer in het behang teruggetrokken.

In de krant lees ik van iemand die iets opmerkelijks te melden heeft. Hij heeft een groot bestand met persoonsgegevens waaronder het gegeven of een persoon wel of niet gescheiden is. Wat hem opviel is dat er niet één persoon in zijn bestand voorkomt die de voornaam Olaf heeft en gescheiden is. Hij vroeg om een verklaring. Eric van Muiswinkel en Barack Obama zijn op precies dezelfde dag geboren. Van dit opmerkelijke verschijnsel zei de cabaretier dat “als dit geen toeval is, dat het dan wel héél erg toevallig is.”. Het is inderdaad geen toeval dat dit heel erg toevallig lijkt. Net zomin als het toeval is dat er in die grote verzameling van personen een voornaam voorkomt die niet voorkomt in de namenlijst van personen die gescheiden zijn.

Het is geen toeval dat dit fenomeen hem opgevallen is. Willen we de werkelijkheid begrijpen dan moeten we het medium begrijpen dat ons de werkelijkheid doet verschijnen. We proberen het toevallige te begrijpen. Zoals we proberen de hand achter de stippeltjes van het stippeltjesbehang te krijgen.

Published by

admin

Rieks op den Akker was onderzoeker en docent kunstmatige intelligentie, wiskunde en informatica aan de Universiteit Twente. Hij is gepensioneerd.

Leave a Reply