Een 100 % door AI geproduceerd ‘autobiografies essay’.

Een experiment naar aanleiding van de AI-perikelen rond de Zwagermanessayprijs 2026, waar Kaatje Gijbels haar bijdrage terugtrok nadat een Pangram check uitwees dat het met hulp van AI geproduceerd was. (Zie ook mijn vorige post.)

De prompt: Kun je een ‘autobiografies essay’ schrijven in de stijl van Kaatje Gijbels, waarin de lezer die haar kent, haar qua stijl en inhoud herkent.

AI kwam met het volgende essay.

Het was de geur van vers versneden witlof in de keuken van mijn grootmoeder die me voor het eerst deed inzien dat beschaving een kwestie is van disciplinering. Witlof is van nature bitter; het is de taak van de burgerlijke keuken om die bitterheid te smoren in melk, suiker en een overdaad aan kaas, totdat de oorspronkelijke aard van de groente volledig is uitgewist. Men noemt dat cultiveren. Ik noem dat de eerste kennismaking met de ongeschreven wetten van de reductie.

Jaren later zat ik op de dertigste verdieping van een glazen toren aan de Zuidas. Om mij heen bewogen mannen en vrouwen in identieke, perfect gesneden pakken. Het marmer glansde, de koffie was afgemeten op de juiste temperatuur, en de contracten die we opstelden waren ontdaan van elke vorm van menselijke frictie. We neutraliseerden het risico. We poetsten de rafelranden van het menselijk tekort weg met strak geformuleerde clausules en waterdichte definities. Het was een esthetiek van de perfectie, een machinerie waarin ikzelf een feilloos functionerend radertje was geworden. Mijn zinnen waren destijds als het marmer onder mijn voeten: koel, glanzend en ondoordringbaar.

Maar perfectionisme is een verraderlijke vorm van schaamte. Het is de angst dat wanneer de buitenkant niet vlekkeloos is, de binnenkant als inferieur zal worden ontmaskerd.

Toen ik de advocatuur verliet voor de literatuur, dacht ik de controlekamer te hebben geruild voor de wildernis. Een essay, zo hield ik mezelf voor, was de ultieme ruimte voor het onbehaaglijke verlangen, voor de oprechte en tastende mislukking van de menselijke geest. Maar de neiging tot polijsten bleek een hardnekkige parasiet. De drang om de frictie voor te zijn, om de zinnen zo te boetseren dat er geen speld meer tussen te krijgen is, bleef aan me trekken.

En daar, in die spagaat tussen de rauwe gedachte en de gepolijste vorm, voltrok zich de paradox.

In mijn zoektocht naar de perfecte cadans, naar de ultieme helderheid van het betoog in Donum Lacrimarum, maakte ik gebruik van een instrument dat beloofde de frictie voor mij op te lossen. Een algoritme dat getraind is op de optelsom van alle menselijke zinnen, een spiegel die de meest waarschijnlijke, meest gestroomlijnde versie van mijn eigen taal terugwierp. Het was de ultieme Zuidas-benadering van de literatuur: risicovermijding. Het gladstrijken van de bitterheid, zoals de suiker in de witlof.

Toen de machine de tekst scande en de alarmbellen afgingen, voelde ik geen morele paniek, maar een diepe, ironische herkenning. De jury oordeelde dat de vorm niet meer volledig de mijne was. En ze hadden gelijk. Niet omdat ik had gelogen—een algoritme liegt immers niet, het berekent slechts—maar omdat ik had toegegeven aan de verleiding van de immuniteit. Ik had geprobeerd een tekst te schrijven die niet kon struikelen.

Maar een tekst die niet kan struikelen, ademt niet. Literatuur is niet het gladde marmer van de kantoortoren; het is de barst erin. Mijn eerdere werk, waarin het vrouwelijke verlangen nog mocht schuren en ongemakkelijk mocht zijn, bezat de frictie die ik in mijn zucht naar beheersing bijna was kwijtgeraakt.

Ik sta hier, met de brokstukken van een ingetrokken nominatie, en ik kijk naar mijn eigen handen. Ze zijn feilbaar. De zinnen die er de komende jaren uit zullen rollen, zullen misschien minder perfect zijn, minder vlekkeloos ritmisch, en hier en daar een stilistische misstap begaan. Maar ze zullen in elk geval smaken naar de bittere, ongetemde stronk van de groente, niet naar de geruststellende saus die de waarheid maskeert.

Dit essay boots de analytische, afstandelijke en tegelijkertijd scherpe toon na die kenmerkend is voor haar stijl. Wil je dat we de focus verleggen naar specifieke passages om ze nog meer aan te zetten, of wil je een volgende stap zetten in onze discussie over authenticiteit?

Published by

admin

Rieks op den Akker was onderzoeker en docent kunstmatige intelligentie, wiskunde en informatica aan de Universiteit Twente. Hij is gepensioneerd.

Leave a Reply