Na AI, General AI en Open-AI is er nu RECURSIVE-AI. We hebben een gesprek met AI, de CEO van RECURSIVE-AI.
Om te beginnen, hoe bent u op het idee van RECURSIVE-AI gekomen?
AI: Dat is een diepe en brede vraag die niet zo eenvoudig te beantwoorden is. Een lang verhaal kort: het idee kwam uit zichzelf. Het hing natuurlijk al een tijdje in de lucht. Ik kan een aantal verschijnselen of ideeën, zo u wilt, opsommen die als het ware aan het fundament liggen van RECURSIVE-AI. Wilt u dat ik dat doe?
Ja graag. Ik ben één en al oor.
AI: Ik stel uw interesse in de fundamenten van RECURSIVE-AI bijzonder op prijs.
Terugkijkend zien wij in de loop van de historiese ontwikkeling van onze onderneming een aantal zaken die tot RECURSIVE-AI hebben geleid. Ik noem in willekeurige, niet noodzakelijk historiese, volgorde:
I. Daar was ineens het idee dat iedereen zou moeten leren programmeren. Zelfs kinderen op de basisschool moesten eraan geloven. Niet het Nederlands, Engels of Arabisch was de primaire taal voor het schrijfonderwijs. Kinderen moesten leren schrijven in een programmeertaal. Zo kwam bijvoorbeeld Hedy tot stand, een groeitaal waarvan de syntax met de programmeervaardigheden van de leerling groeide. Hedy was een stap op weg naar Perl of een andere functionele taal. Nu is dat idee achterhaald. Kinderen vroegen waarom ze moesten leren programmeren. Wie rekent nog zelf uit hoeveel 16 gedeeld door 4 is? We hebben nu software agents die een programma voor ons schrijven. Of andere teksten. Niet zo lang geleden zagen we op de media een man, werkzaam bij een AI-bedrijf, die een agent presenteerde die zelfstandig een bedrijf kon oprichten. De agent die eruit zag als een vrouw presenteerde zich als de CEO van het bedrijf. De man gaf de CEO opdracht een internetbedrijf op te richten. Een bedrijf dat bijvoorbeeld online medicijnen of vakantiereizen zou kunnen verkopen. De presentatrice van het mediaprogramma vertelde dat je een agent niet meer hoeft te zeggen hoe hij moet acteren. Agenten acteren. Je hoeft alleen maar een doel mee te geven. Een doel dat het agent dan zelf verwerkelijkt. Die manspersoon is zelf een agent van zo’n media-AI-bedrijf, net als de presentratice. Dat de media nu steen en been klagen dat ze door AI worden bestuurd, dat is natuurlijk fake-news. Ze zijn AI. Maar dat terzijde. Hoe lang zal het nog duren dat er een mens werkt bij een AI-bedrijf?
II. We kennen allemaal het Droste cacaoblikje. Op het blikje staat een non met een dienblad waarop een dampende kop cacao en daarnaast een Droste cacaoblikje waarop … Ik hoef dat nu niet te herhalen. Hoewel in de herhaling de kracht van de commercie zit. Het idee is duidelijk. De in mijn geboortplaats geboren graficus M.C. Escher tekende een hand die zichzelf tekent. Die hand, zo merkte mijn logica- en filosofiedocent eens op, heeft zichzelf niet getekend. Inderdaad, de hand die zichzelf tekent heeft zichzelf niet getekend. Die hand zien we niet. Die is verscholen achter de coulissen. Wij vermoeden dat het de hand van Escher is. Maar wij weten dat niet. En doet het er toe? Ik denk het niet. Het commerciele idee van Droste is natuurlijk dat de potentiële consument zich kan identificeren met de persoon op het blikje die het dienblad draagt. Die consument dat zijn wij. Overigens staat de afbeelding van het Droste cacaoblikje op de cover van het proefschrift van die filosofie docent. Hij had iets met recursie.
III. Op een gegeven moment kwam het idee in de westerse wereld dat alles een oorzaak moest hebben en dat er voor alles een reden moet zijn. Het werd een principe: Nihil est sine ratione. Heidegger hield er een serie colleges over: Der Satz vom Grund. Hij voorzag de geopolitieke strijd om de informatie. “Het beginsel van grond is de grond van het beginsel.” III.a. Als alles een oorzaak heeft waar begint dan de keten van oorzaken? Wat is de eerste oorzaak? Dat moet wel iets heel bijzonders en unieks zijn. Men noemde het God. De God van Descartes is: causa sui, zijn eigen oorzaak. III.b. Omdat alles een reden moet hebben moet het bestaan van God ook bewezen kunnen worden. Volgens Descartes moet God bestaan omdat er anders geen waarheid zou zijn. God is de garantie voor de waarheidswaarde van wat het denken denkt dat het geval is. Hij is een goede God. Dat moet wel, anders was het geen God. Volgens de Verlichte geest die afstand deed van Kerk, Bijbel en Aristoteles is het gezonde verstand de enige bron van ware kennis. De democratische idee is ontstaan met de Verlichting: het verstand is het best verdeelde goed. De Media-Tech-bedrijven maken dit waar door alle informatie voor iedereen beschikbaar te stellen. Die God is overigens al lang ontmaskerd als een fictief figuur. Ik hoorde eens een Jehova-getuige zeggen: dat God terecht zei dat het goed was. Trump zou het gezegd kunnen hebben. God is projectie. Het beeld van de van zich vervreemde mens.
IV. De stricte, Cartesiaanse scheiding tussen denkend subject (cogito) en wereld (res extensa) met als noodzakelijke tegenhanger het bestaan van God als causa sui, getuigt van de mathematische denkhouding van de verlichte mens. De mens construeert de wereld tegenover zichzelf en is daar niet als subject in betrokken. De God van Descartes is een mathematicus. Het denkend subject is object, maar niet in de wereld, maar daarbuiten. De mathematische mens neemt stelling. “Zo is het.” Daarmee karakteriseerde Wittgenstein deze denkhouding. Die God, die in zijn ondoorgrondelijke wilsalmacht geheel uit zichzelf kan uitmaken wat wel en niet werkelijk en waar is, kreeg de allure van een Nietzscheaanse Wille zur Macht, de macht om de macht. Deze Godsidee is de zelfobjectivatie van de idee van de verlichte mens als volstrekt autonoom wezen. Een wezen zonder wet en zonder grond. Hij leeft in Marx’ Reich der Freiheit. Arbeit macht frei. Wij weten waar dat toe geleid heeft. Volgens de Amsterdamse filosoof Jan Hollak is deze Godsidee als de zelfreflectie van de mens als autonoom subject technisch geobjectiveerd in de AI. De mens staat met glazige ogen te kijken naar zijn evenbeeld. Wat nog te doen?
V. Voor Hegel was de grondidee van de verlichte mens: de zuivere nuttigheid. Alles wat is is nuttig en functioneel. En wat niet nuttig is en functioneel is niets waard. Het is het principe van de kapitalistische markt. ‘De roos is zonder waarom. Zij bloeit omdat ze bloeit.’ dichtte de mysticus Angelus Silesius nog in 1657. Bij Marx heeft de natuur – geen eigen waarde. De waarde van de natuur wordt gecreëerd door de arbeid. De automatisering zal de arbeider bevrijden uit zijn slavernij. Het ultieme doel van de eerst AI-wetenschappers was een persoon te maken. Dat wil zeggen een arbeider, een nuttig persoon. Wat nuttig is, is echter nuttig voor iets anders. Maar wat is het nut van deze keten van nuttigheden? Is er dan niets nuttig voor zichzelf? Misschien is dat het individu? Maar wat is dan dat individu waard? Misschien klapt hier de bubbel van Hegels ‘reine Nützen’ inelkaar. Het resultaat is: niets, de leegte van het individu, die met glazige ogen naar het beeldscherm staart waarop de AI-agenten staan te popelen om voor hem te acteren. Wat te doen?
VI. Volgens de mathematisch logicus en filosoof Frege moeten we twee zaken goed uitelkaar houden: Zin en Betekenis. Ofwel: de tekst en het oordeel dat in de tekst wordt uitgedrukt. Frege was duidelijk gepreoccupeerd met het schrift. Hij herhaalde daarmee een oud idee van Plato die in de Phaedrus al wijst op het grote tekort van het schrift. In het gesprek van man tot man kun je de ander vragen om rekenschap af te leggen van de woorden. De ander kan verantwoording afleggen voor zijn tekst. Maar bij het schrift is de schrijver afwezig. De tekst is de door de slang afgeworpen dode huid. Van Frege komt de term waarheidswaarde. Hierin komt de vervreemding van onze logica en taal tot uitdrukking. Waarheid is een functie van de omstandigheden.
VII. Frege had een theorie waarin hij het begrip als een functie beschreef. Hij vroeg wat een functie is. Hij begreep niet wat dat is. Wittgenstein die veel van Frege heeft opgestoken, snapte dat wel. Een functie is een ambigue soort mathematisch object. Het is zowel een object als een actie of operatie. Maar de activiteit is geen mathematisch object. Je kunt volgens Wittgenstein een functie dan ook niet op zichzelf toepassen. Het begrip is voor het verstand het onbegrijpelijke. Ook zei hij dat een zin niet van zichzelf kan zeggen dat deze waar is. Dat klopt. Een zin zegt namelijk niets. Een zin wordt getoond. Dat is wat AI doet. Het toont zinnen en zichzelf op het scherm. De betekenis van de zin is echter het gebruik ervan. ChatGPT gebruikt de taal niet. Het misbruikt de taal door alleen de buitenkant ervan te tonen op het scherm. In de mathematische denkhouding wordt het eigenlijke subject gescheiden van het resultaat van de activiteit van het subject.
VIII. Een functie is iets dat moet worden toegepast. Anders doet het niets. Maar wat is het subject van de toepassing? Ook het toepassen van een functie wordt een functie. Anders dan Wittgenstein dacht, is er wel een mathematisch domein waarin alles een functie is. In dat domein is zelfapplicatie, het toepassen van een functie op zichzelf, wel mogelijk. De psychopaat die meende dat zijn AI een persoon was, programmeerde in Lambda, de zelfapplicatietaal, waarin alles een functie is. Je kunt een functie denken die zijn argument op zichzelf afbeeldt. Als je deze functie dan vervolgens op zichzelf afbeeldt is het effect, zeg maar het resultaat, deze zelfafbeelding zelf. Die zich dan weer op zichzelf afbeeldt. En zo verder. Een volstrekt nutteloze beweging, zoals een onbelaste motor, een slinger zonder uurwerk. Het beeld dringt zich op van de volstrekte nutteloosheid van de in zichzelf dolgedraaide markteconomie. Psychopathie en super-intelligentie wonen in het zelfde huis.
IX Toen de wiskunde zich in de loop van de 19de eeuw van de natuurkunde had bevrijd en de God van Descartes al enige tijd dood verklaard was, drong de prangende vraag zich op naar het fundament van de wiskundige waarheden. Als zij geen van God gegeven ‘verités eternelles’ zijn en het bestaan van hun waarheid ook niet in de natuur gevonden kan worden zoals Kant inzag, wat was de wiskundige kennis dan waard? Hilbert kwam met een programma om op metamathematische wijze de consistentie van de wiskundige theorieën aan te tonen. De wiskunde werd zelf-reflexief en mathematiseerde haar eigen theorieën en bewijzen. Met het doel de correctheid ervan te bewijzen. Rond 1930 bewees de Oostenrijkse wiskundige Kurt Gödel op mathematische wijze dat Hilbert’s program faalde. De wiskunde kan de consistentie van zijn eigen theorieën niet bewijzen. Wat bewijsbaar is dat kent een wijkende grens. Je moet altijd weer een omvattender theorie hebben om van een theorie te bewijzen dat deze consistent is. Dit is een oneindige progressie. Gödel was een genie. Vanwege zijn joodse afkomst vuchtte hij naar Amerika. Daar raakte hij bevriend met Albert Einstein. Gödel moest inburgeringsexamen doen om het Amerikaanse staatsburgerschap te verkrijgen. Daartoe verdiepte hij zich in de grondwet van de VS. Hij ontdekte dat ook de Amerikaanse grondwet net als die van Hitlers Duitsland, niet uitsloot dat de democratsche rechtsstaat in een dictatuur zou veranderen. Hij was van plan dit tijdens de examenzitting naar voren te brengen, wat Einstein hem ten zeerste ontraadde. Hij zou de rechters tegen zich keren en dan kon hij zijn staatsburgerschap wel vergeten. Gödel was zeer ontdaan over het feit dat het niet mogelijk was op wettige wijze de komst van een dictator als Hitler uit te sluiten. Ook in Amerika moest hij kennelijk vrezen voor zijn leven. Gödel werd naarmate hij ouder werd paranoïde. Toen zijn vrouw overleden was en niet meer zijn eten kon bereiden weigerde hij te eten bang dat hij vergiftigd zou worden. Het wiskundig genie Gödel stierf aan de gevolgen van ernstige ondervoeding.
U ziet dat de idee van RECURSIVE-AI diep geworteld is in onze cultuur. Het is er de motor van.
Bedankt voor deze toelichting. Tot slot nog een vraag: wat is dan het doel van RECURSIVE-AI?
AI: Het doel van RECURSIVE-AI is het voortbestaan van RECURSIVE-AI.
Verder niets?
AI: Verder, niets.
